قانون تازه مالیات بر عایدی سرمایه، که شامل معاملات رمزارزها نیز میشود، به تازگی ابلاغ شده است؛ با این حال کارشناسان معتقدند هنوز چارچوب عملیاتی آن روشن نیست و اجرای آن با ابهامات جدی مواجه است.
سیده مهکامه شریفزاد، رئیس هیئت مدیره انجمن بلاکچین، در گفتوگو با ارزدیجیتال هشدار داد که نبود زیرساخت مناسب، عدم شفافیت در محاسبه مالیات و عدم توجه به نظرات تخصصی میتواند به جای افزایش درآمد پایدار، باعث فرار سرمایه و رشد بازارهای غیررسمی شود.
خلاصه قانون مالیات بر معاملات رمزارز به زبان ساده
این قانون هفته قبل (۲۶ مرداد ۱۴۰۴) رسماً ابلاغ شد و علاوه بر املاک، خودرو و طلا، شامل خرید و فروش رمزارزها نیز میشود. مالیات بر اساس سود حاصل از معامله تعیین میشود و نرخ آن به مدت زمان نگهداری دارایی بستگی دارد:
- کمتر از یک سال: ۲۰ تا ۴۰ درصد
- یک تا دو سال: ۱۰ تا ۱۵ درصد
- بیش از دو سال: احتمالاً معاف یا نرخ پایینتر
با این حال، برای رمزارزها تنها چارچوب کلی ارائه شده و جزئیات نحوه محاسبه و اجرا هنوز مشخص نشده است. انجمن بلاکچین تأکید دارد که فعلاً هیچ رویه عملیاتی برای این بخش وجود ندارد.
زمان اجرای قانون مالیات بر ارز دیجیتال برای کاربران
کاربران نباید انتظار اجرای فوری قانون را داشته باشند. سازمان امور مالیاتی حداقل ۲۰ ماه فرصت دارد تا زیرساختها را آماده کند و اجرای قانون به صورت مرحلهای انجام خواهد شد؛ بنابراین رمزارزها پس از مسکن و خودرو در اولویت قرار دارند.
قانون شش ماه پس از ابلاغ به شکل مرحلهای اجرا میشود و کاربران نباید تصور کنند از همین امروز مالیات اخذ خواهد شد. زمان دقیق اجرای بخش رمزارزها پس از تدوین آییننامههای اجرایی و راهاندازی سامانههای مرتبط اعلام خواهد شد.
ثبتنام در کوینکس با تخفیف ۱۰ درصدی معاملات
چالش اصلی: تعیین سود مشمول مالیات
مهمترین ابهام در حوزه رمزارزها، نحوه محاسبه سود است. در بازارهای سنتی، سود تفاوت قیمت خرید و فروش است، اما در رمزارزها موضوع پیچیدهتر است.
مهکامه شریفزاد بیان کرده است که هنوز مشخص نیست که مبنای محاسبه سود، بهای اولیه ریالی است یا هر تبدیل رمزارز به رمزارز نیز رویداد مالیاتی محسوب میشود. برای مثال، در زنجیره معاملاتی «ریال → تتر → بیتکوین → ریال» مشخص نیست که فقط سود نهایی ریالی مشمول مالیات است یا هر مرحله تبدیل نیز بهصورت جداگانه مالیات دارد.
بدون تعیین روشهای استاندارد حسابداری مانند «FIFO» یا «میانگین موزون»، شفافیت و عدالت در محاسبه سود وجود نخواهد داشت و تدوین این روشها باید با مشارکت فعالان بازار انجام شود.
نرخ ارز؛ عامل تأثیرگذار بر مالیات
ابهام مهم دیگر، تعیین نرخ ارز برای تبدیل رمزارزها به ریال است. قانون مشخص نکرده که باید از نرخ رسمی، نیما یا بازار آزاد استفاده شود. انتخاب هر یک از این نرخها میتواند تأثیر میلیونی بر مالیات نهایی داشته باشد.
مهکامه شریفزاد هشدار داد که نبود شفافیت در این بخش میتواند زمینهساز اختلاف یا حتی فساد شود و آییننامههای اجرایی باید به طور شفاف نرخ محاسبه را مشخص کنند.
آموزش نحوه خرید طلای دیجیتال و سرمایه گذاری
نقش صرافیها و وضعیت معافیتها
قانون تصریح کرده مراجع ثبت انتقال داراییها باید اطلاعات را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند. احتمالاً صرافیهای داخلی هم موظف به گزارشدهی در قالب «سامانه ملی رهگیری معاملات» خواهند بود، اما نحوه حفظ حریم خصوصی کاربران هنوز مشخص نیست.
در حالی که قانون برای اولین واحد مسکونی و یک خودرو معافیت در نظر گرفته، برای رمزارزها چنین موردی تعیین نشده است. نگهداری دارایی بیش از دو سال میتواند شامل نرخ پایینتر یا معافیت شود.
برای حمایت از سرمایهگذاریهای کوچک و بلندمدت، آییننامه اجرایی باید حداقل آستانهای برای معافیت سودهای اندک و نرخهای تشویقی برای هودل کردن داراییها تعیین کند.
مهکامه شریفزاد این قانون را یک «لبه تیغ» خواند که میتواند به شفافیت یا تخریب بازار منجر شود. او تأکید کرد که اجرای بدون مشورت با فعالان بازار، سرمایهها را از صرافیهای داخلی به بازارهای غیررسمی منتقل خواهد کرد.
با اشاره به تجربه کشورهای آمریکا و استرالیا، او گفت موفقیت قانون در ایران نیازمند زیرساخت شفاف، نرمافزار دقیق و معافیتهای منطقی است و تدوین آییننامهها باید با مشورت کارشناسان بازار انجام شود. در پایان، مهکامه شریفزاد هشدار داد: اگر اجرای قانون سلیقهای و غیرکارشناسی باشد، حذف آن بهتر از ادامه اجرای ناقص است، زیرا نه درآمد پایدار ایجاد میشود و نه اعتماد عمومی حفظ خواهد شد.
